Ramézân Bayramınız Mübârék Olsun (Geyik)

Bugün bayram. Koskoca Ramezan ayını bitirdik.

Gerçek bayram Ramezan ayının kendisidir ama gelenekler de var.

Bayram sirayeti trenlere de yansımış, hepsinde bir bayram telâşı hasıl olmuş. Nasıl mı?

Trenlerimiz yine Malatya Garının yanındaki depoda, yaşça genç olan DE-22.000'lik ve DE-33.000'lik lokomotifler yaşça daha büyük olan DE-24.000'liğe bayramlaşmaya gitmek üzere hazırlanırken.

Mâlûm-u âliniz devletimin trenlerinin tekerlekleri bedavaya dönmüyor.

Ramezân Bayramı Hepimize Mübârek Olsun.

Elektrikli Tren'in İşlemesi Gecikti

Halkalı ile İstanbul arasında 29 Ekim 1955 günü işlemeye başlaması planlanan E-8.000 serisi elektrikli banliyö trenlerinin hizmete girmesi o dönemde oldukça etkili olan sonbahar yağmurlarının trenler üzerindeki olumsuz etkisi yüzünden ileri bir tarihe ertelenmişti.

Bu yazımızdaki belge Vatan Gazetesinin 28 Kasım 1955 tarihli haberi:

Elektrikli Tren Seferleri Yağmurlardan Başlayamadı

Yeni hattın hasara uğrayan kısımları tamir ediliyor. Hattın elektrifikasyonu yirmiüçmilyon liraya mâl oldu

Sirkeci - Halkalı elektrikli tren hattının işletmeye açılması tehire uğramıştır. Devlet Demir Yolları İdaresi bu tehire sebep olarak yağmurları göstermektedirler.

Dün sabah gazetelere telefon eden Birinci İşletme Müdürü Rüştü Sarp son yağmurların yaptığı tahribatı mahâllinde görmek üzere gazetecileri Sirkeci Garına dâvet etmiş ve hususi bir katarla Halkalı'ya kadar gidip geri dönülmüştür.

İşletme müdürü bugünden itibaren başlaması icap eden elektrikli tren seferleri için gereken bütün hazırlıkların ikmâl edilmiş olduğunu, ancak yağan yağmurların yeni hattın bazı yerlerinde, bilhâssa Halkalı'da hasara uğrattığını söylemiş ve bütün imkânlar kullanılarak yakın bir zamanda telâfi edileceğini ve elektrikli trenin pek yakında işletmeye açılacağını bildirmiştir.

Bundan sonra Rüştü Sarp elektrikli tren hakkında bazı teknik izahâtta bulunmuştur.

Verilen izahâta göre Sirkeci - Halkalı arasında inşaası tamamlanmış bulunan elektrifikasyon tesisatı yirmiüçmilyon liraya mâl olmuştur.

Bu arada 1875 yılından beri değiştirilmemiş bulunan demiryolu hattı onikimilyon lira sarfıyla tamamen yenilenmiştir.

Bu da E-8.000'lerden birinin Halkalı'da sular arasında kalmış resmi.

O dönemde de etkili olan yağmur tren işletmeye açıldıktan sonra da bazı yıllar etkili olmuş, zaman zaman trenlerin Halkalı'ya kadar gidemedikleri günler de yaşanmıştır.

Bu sellerden sonuncusu 2009'da yaşandı, baktılar olmuyor en sonunda İstanbul Büyükşehir Belediyesi Halkalı'daki dereleri ıslâh etti.

E-14.000 Originâl

Bu seferki yazımızda da E-14.000 serisi banliyö trenlerinin ilk dönem resimleri var. Trenlerin teknik özellikleri başka bir yazımızda olacak.

İlk olarak Adapazarı Demiryol Fabrikası'ndan bir buharlı lokomotif eşliğinde çıkan katar.

Olasılıkla aynı katarın Mithatpaşa istasyonunda kartpostal çekimi.

Bu da ilk dönem trenlerinden birinin Sapanca Gölü kenarındaki tecrübe seferi olması gerek.

Bu da yine Sapanca Gölü kenarındaki hatta ikinci nesil olan trenlerden biri.

E-14.000'liklerin teknik özellikleri başka bir yazımızda olacak.

E-8.000 Çerkezköy'de

Bu yazımızda paylaşacağım resimler ne yazık ki güzel birer görüntü değiller.

Bizleri ellibeş yıldır taşıyan ve yüzbinlerce resmi bulunan, üstelik de ilk yapıldığı ve geldiği dönemlerde müthiş bir şey diye nitelendirilen E-8.000'lik elektrikli banliyö trenlerinin son resimleri, üstelik seferde oldukları dönemde hiçbir zaman gitmedikleri Çerkezköy'de kurbanlık koyun gibi kesilecekleri günü beklerlerken Wow Turkey üyeleri tarafından çekildi.

Bu dünyada her şeyin olduğu gibi trenlerin de bir son kullanma tarihi ve ömrü var, her ne kadar doğada hiçbir şey kaybolmayıp sadece şekil değiştirse dâhi ruhlar malesef ölmüyor, tabi yaşanmışlıklar da keza.

Bu insan ömrü için de geçerlidir, kediler için de geçerlidir, trenler veya vapurlar için de geçerlidir.

Hizmete girerken şakşaklarla karşılanır, görev süresi bitince de böyle bir kenara atılır.

Ben bu sefer trenlerin teknik bilgilerine girmeyeceğim, sadece romantik takılacağım, zaten bu sitenin amacı da buydu, yaşanmışlıkların ve anıların tartışılabileceği geleceğe güzel anılar bırakmak.

Ve Çerkezköy'de yolun sonu. Şimdi artık o yolda bu trenler yok, hâttâ yıllarca görev yaptığı Halkalı - Kazlıçeşme arasındaki hat da yok. (Yazı yazıldığı dönemde bunu gelecekte okuyacaklar için ekliyorum adını zikrettiğim hat yeni baştan üç hatlı olarak inşa hâlindeydi.) Kazlıçeşme - İstanbul arasındaki hat şimdilik mevcut, ancak o kesimde tren seferleri 12 Ağustos 2013 günü sonlandırıldı. Yoldan ise 29 Ekim 2013 günü Cümhûriyetimizin doksanıncı yaş gününde hizmete açılan Çakmaray trenlerinin İstanbul Gar'daki depoya bakıma giderken veya Kazlıçeşme İstasyonuna sefere giderken geçmeleri haricinde herhangi bir tren geçmiyor.

Anahat Tren Tarifesi (1924)

Bu yazımızda oldukça nâdir bir belge, hem de artık bulunamayacak bir tren tarifesini yayınlamak istiyorum.

O zamanlar henüz Lâtin Alfâbesine geçmemiştik, o yüzden şimdi anlayabildiğimiz yazılar Fransızca olarak yazılmış. Üstelik henüz Tcdd olmadan önce, Cumhuriyet bile henüz ilk yılındayken işleyen trenlerin hareket ve muvasalat vakitleri:

Tarifeyi Türkçe'ye çevirmek gerekirse:

République Turque : Türkiye Cümhûriyeti

Chemins De Fer D'Anatolie - Bagdad : Anadolu - Bağdat Demiryolları

Horaire Des Trains Des Passagers : Yolcu Trenleri Tarifesi

Valable a partir du 15 Novembre 1924 jusqu'a nouvel avis : 15 Kasım 1924'ten itibaren yenisi yayınlanıncaya kadar geçerlidir.

Ve altta da trenlerin işledikleri istasyonlar ve hareket saatleri, resim çok yıpranmış olduğu için istasyonların ayrıntısı okunamıyor, ancak büyük kırmızı yazıların açılımı ise şöyle:

Sol sayfada Haydarpaşa - Eskişehir ve Eskişehir - Ankara trenleri, günde iki adet. O dönemde İstanbul'dan Ankara'ya veya Konya'ya ya da Adana'ya tren Eskişehir'den aktarmalıydı.

Orta kısımda Arifiye - Adapazar bağlantısı.

Sağda ise Eskişehir - Haydarpaşa ve Ankara - Eskişehir trenleri.

Sağ sayfada Eskişehir - Konya ve alt bölümde Konya - Yenice trenleri, günde bir adet.

Ortada Alayunt - Kütahya bağlantısı.

Sağda ise Konya - Eskişehir ve Yenice - Konya trenleri.

Elektrikli Tren 29 Ekim'de İşlemeğe Başlıyor

Tcdd'nin gözbebeği olan E-8.000'lik trenlerin İstanbul - Halkalı arasında işlemesi zamanın basınında yer alması turu devam ediyor.

Gerek inşaası gerek tecrübe seferleri gerekse vukua avdet eyleyen arızaları zamanın basınında sık sık haber olmaktaydı.

Bu yazımızda hizmete girmesini açıklayan bir belgeyi paylaşıyoruz, 12 Şubat 1955 tarihli Hürriyet Gazetesinin baş sayfasındaki haber resmi:

ELEKTRİKLİ TREN

Sirkeci - Soğuksu arasında işleyecek elektrikli trenin hazırlıkları tamamlanmak üzeredir. Dün elektrikli tren bir seyir tecrübesi yapmıştır. Yukarıda tecrübesi yapılan elektrikli tren görülmektedir.

(Buna dair yazıyı ikinci sahifede bulacaksınız)

Ya da bizim günümüzde dediğimiz şekilde yazımızın devamında. Buyurun:

Elektrikli Tren 29 Ekim'de İşlemeğe Başlıyor

Tren Sirkeci - Florya Arasını Onbeş Dakikada Katedecek

Sirkeci - Soğuksu tren hattı elektrifikasyon ameliyesi hızlanmıştır.

Zeytinburnu ile Yeşilköy arasındaki kısma cereyan verildiğinden dün basın mensupları elektrikli trene bindirilmişler ve kendilerine Devlet Demir Yolları Birinci İşletme Müdürü Rüştü Sarp tarafından izahât verilmiştir.

Rüştü Sarp Yenimahalle Elektrik Santrali'nde verdiği izahâtte bu hattın 1870 senesinden beri işlediğini ve artık kullanılamaz hâle geldiğine işaret ederek demiştir ki:

"1953 senesi Temmuzunda başlayan elektrifikasyon işleri ve elektrikli trenlerin işletilmesi ihtiyacı iki sebebe dayanıyor. Biri masraf ve zamandan kazanmak, diğeri amme hizmetini rahatlık ve emniyet içinde temin edebilmektir.

İstanbul banliyösünde yetmişaltı çift tren bir haftada vasati ikiyüzbin yolcu taşımaktadır. Buna mukabil yapılan masraf yüzde yüz kabûl edilirse ve sarf edilen emek de hesap edilirse elektrikli trenlerin her bakımdan yüzde elli istifâdeli olduğu anlaşılır.

Sirkeci - Soğuksu hattında onsekiz istasyon ve yüzyirmiiki adet köprü yenilenmiş, otuzyedi alt dört üst geçit köprüsü yapılmıştır. Tâdilata tabi tutulan bu tesisleri ve tren hattını önümüzdeki Cümhûriyet Bayramında işletmeye açacağız."

Bildirildiğine göre beş dakikada bir Sirkeci'den hareket edecek elektrikli tren saatte doksan ilâ yüz kilometre sür'at yaparak Sirkeci - Florya arasını onbeş dakikada katedecektir. Bu tren iki mevkili olacaktır.

Ancak bu trenin gerçek anlamda işlemesi 1956 yılının Temmuz ayını bulacaktı.

Elektrikli Tren Günde 47 Sefer Yapacak

Halkalı - İstanbul arasında işletilecek E-8.000 serisi banliyö trenleri 4 Aralık 1955 günü sefere başlamışlardı ancak gerek tecrübe seferlerinde gerekse norminâl seferlerde çeşitli arızalar baş göstermişti. Nedenlerini başka bir yazımda anlatmıştık.

Demiryolları İdaresi ise bu arızaları çözene kadar geçici çözümler bulmakla meşgûldü.

Bu arıza konularında herkes şikâyetçi olduğu için konu zamanın ciddi basınında sık sık yer bulmaktaydı. Bunlardan biri de 16 Mayıs 1956 günü Hürriyet Gazetesinden bir belge:

Elektrikli Tren Meselesi Nihâyet Düzene Giriyor

Yeni ârızalar çıkmazsa 3 Haziran'dan sonra her gün 47 sefer yapılacak

Devlet Demiryolları Birinci İşletme Müdürlüğü dün Sirkeci - Halkalı hattı elektrikli trenlerinin 3 Haziran'dan itibaren devamlı olarak işletileceğini bildirmiştir.

Bu hususta verilen mâlûmatta yeni ârızalar çıkmazsa trenlerin aynı istikâmette günde kırkyedi sefer yapacağı, ayrıca Florya Plâcları için ilâve seferler konulacağı ve katarların saatte doksan kilometre sür'âtle hareket edeceği alakalılarca ifade edilmektedir.

Elektrikli trenlerin devamlı olarak işleyeceği şimdiye kadar birkaç defa bildirilmişse dâhi vaad edilen günler gelip geçmiş fakat trenlerin hareket saatlerinde herhangi bir değişiklik olmamıştır.

Bunun aksine olarak seferler Yeşilköy'e kadar elektrikli trenlerle Yeşilköy'den Halkalı'ya kadar da eski trenlerle yapılmaya başlanmıştır.

MT-5.300 Motorlu Trenler

MT-5.300 serisinin başka resimleri bu yazımızda sizinle birlikte olmaya devam ediyor, ilk yazımızda trenin teknik özelliklerini paylaşmıştık.

Trenler ilk geldiği dönemler öncelikle Haydarpaşa ile Ankara arasında Boğaziçi Ekspresi olarak sefere verilmişti.

Buharlıların yaklaşık oniki saatte posta olarak gittiği yolu o zamanlar sekiz saate kadar indirebilmişti.

Haydarpaşa Garındayken.

Yine Boğaziçi Ekspresi olarak işlediği bir gün Pelitözü istasyonunda başka bir trenle buluşma anı.

Zamanla eskidikten ve Boğaziçi Ekspresi DE-21.500'lüklere devrettikten sonraki bir dönemde Çiftehan civarında Çukurova Mototreni olarak seferdeyken.

Burada da Korgan civarında Karaelmas Mototreni olarak seferde.

Yine Karaelmas Mototreni olarak işlediği bir gün Hisarönü Sâhilinde.

Yine Zonguldak ile Karabük arasında işlerken çift dizi olarak seferde.

Dizilerden biri Karabük'ten Zonguldak'a geri dönecek, diğeri Ankara'ya devam edecek.

Olasılıkla bayram zamanı falan olmalı, demek yolcu yoğun olacak ki iki tren olarak işliyor.

Bir zamanlar eski Ege Mototreni olarak Ankara ile Basmahane arasında işlerken Balıkesir'e yaklaşırken.

Bu yazımızı Belemedik istasyonuyla bitiriyoruz ama başkaca resimlerle daha sonra yine devam edeceğiz.

E-8.000'likler Haydarpaşa Banliyösünde Vol. 2

Geçenlerde paylaştığımız E-8.000'lik banliyö trenlerinin Haydarpaşa - Gebze hattındaki resimlerinden devam ediyoruz.

Trenimiz Küçükyalı istasyonundan yeni hareket etmiş Haydarpaşa yönüne gitmekte.

Yine Haydarpaşa istikâmetinde Çamlık civarlarında.

Bu trenimiz de Kartal istasyonunda yolcu indirip bindirirken.

Bu trenimiz de şimdiye dek İstanbul topraklarının hâricinde şu ana kadar rastladığımız tek resmi, Çayırova civarlarında yine Haydarpaşa yönünde seferdeyken.

Bu resimde de E-8.000'liklerden biri Maltepe istasyonundan hareket etmiş ve Gebze yönünde seferde.

Ve son olarak Çamlık mevkiinde Haydarpaşa istikâmetinde seferde olan bir E-8.000'lik trenle bu seriyi şimdilik sonlandırıyoruz.

E-8.000'liklerin Haydarpaşa macerasına ait resimler şimdilik bu kadar, yeniden bir yerlerden çıkarsa başka bir yazımıza konu olacak.

E-14.000'likler imâl edilince E-8.000'likler İstanbul tarafına yine geldikleri gibi feribotla geri döndüler, ta ki ıskat edilip kesilinceye kadar.

Trenlerin Haydarpaşa'ya gitmesi bir Fransız demiryolu dergisine kapak olmuştu o zamanlar.

Ve Bonus:

Artık hâkikâtén nostâlci olan E-8.009 Haydarpaşa'da yeniden boyanıp cilâlanıp belki tekrar sefere verileceği ya da bir müzede sergilenmeyi beklemek üzere Haydarpaşa Garında E-14.000'liklerin arasında.

Yaşanıp biten güzel günlerin anısına ...